Në rrugët e qyteteve tona, në shkollat publike, në tregun e punës apo në lagjet në periferi, komuniteti rom dhe ai egjiptian jetojnë një realitet paralel me pjesën tjetër të shoqërisë.
Janë aty, të dukshëm, por shpesh të padëgjuar. Për vite me radhë, diskriminimi ndaj tyre është bërë pjesë e përditshmërisë, aq sa shumëkush e sheh si diçka “normale”, duke harruar se pas statistikave dhe paragjykimeve fshihen njerëz me ëndrra, frikëra dhe shpresa si të gjithë të tjerët.
Diskriminimi nuk shfaqet gjithmonë në forma të hapura. Ai nis shpesh me një vështrim përçmues, me një fjalë të thënë me nënqeshje, me një derë që nuk hapet kur duhet.
Një fëmijë rom apo egjiptian mund ta ndiejë për herë të parë këtë përjashtim që në bankat e shkollës, kur bashkëmoshatarët e mbajnë larg ose kur pritet më pak prej tij vetëm për shkak të përkatësisë etnike.
Me kalimin e kohës, ky trajtim i pabarabartë lë gjurmë të thella, duke ndikuar në vetëbesim dhe në mënyrën se si individi e sheh veten në shoqëri.
Shkolla, e cila duhet të jetë hapësirë barazie dhe zhvillimi, shpesh kthehet në një vend ku dallimet thellohen.
Varfëria, mungesa e mjeteve dhe mbështetjes, por edhe paragjykimet e fshehta, bëjnë që shumë fëmijë romë dhe egjiptianë të braktisin arsimin herët.
Jo sepse nuk kanë aftësi, por sepse rruga bëhet shumë e vështirë për t’u ndjekur. Një shoqëri që humb këta fëmijë, humb potencial, mendje dhe të ardhme.
Edhe kur arrijnë të arsimohen, përballja me realitetin vazhdon. Tregu i punës mbetet një nga barrierat më të mëdha.
Ka raste kur një i ri pranohet në intervistë, por refuzohet sapo mbiemri ose origjina e tij bëhet e ditur.
Ky lloj diskriminimi i heshtur krijon një ndjenjë pafuqie dhe zhgënjimi, duke i shtyrë shumë të rinj drejt punëve informale ose emigrimit, si një rrugë shpëtimi nga përjashtimi.
Një histori që përfaqëson këtë realitet është ajo e Arditit, një djalë i ri egjiptian, i rritur në një lagje të varfër në periferi të qytetit.
Arditi ishte nxënës i mirë, i apasionuar pas teknologjisë dhe ëndërronte të bëhej programues. Pas përfundimit të studimeve profesionale, ai aplikoi në disa kompani. Intervistat shkonin mirë, deri në momentin kur pyetej për adresën ose familjen.
Telefonatat e premtuara nuk vinin kurrë. Në një rast, një punëdhënës i tha hapur se “klientët nuk do ndiheshin rehat”.
Sot, Arditi punon në mënyrë të pavarur nga shtëpia, duke luftuar çdo ditë për të provuar se vlera e tij nuk përcaktohet nga origjina, por nga aftësitë.
Diskriminimi prek edhe mënyrën e jetesës. Shumë familje rome dhe egjiptiane jetojnë në kushte të vështira, të përjashtuara nga shërbimet bazë.
Kjo nuk është thjesht çështje infrastrukture, por pasojë e një sistemi që për vite me radhë i ka lënë në harresë. Kur mungon strehimi i denjë, shëndetësia dhe siguria, varfëria trashëgohet dhe përforcohet.
Megjithatë, përkundër vështirësive, komuniteti rom dhe egjiptian vazhdon të tregojë rezistencë dhe forcë. Traditat, solidariteti familjar dhe dëshira për një jetë më të mirë mbeten të gjalla. Ka gjithnjë e më shumë të rinj që thyejnë barrierat, që flasin hapur për diskriminimin dhe kërkojnë barazi reale, jo vetëm në letër.
Shoqëria ka një përgjegjësi të madhe për të mos e trajtuar këtë çështje si një problem “të tyre”, por si një sfidë të përbashkët. Barazia nuk arrihet vetëm me ligje, por me ndryshim mentaliteti, me edukim dhe me pranimin e diversitetit si pasuri. Vetëm atëherë komuniteti rom dhe egjiptian nuk do të jenë më në margjina, por pjesë e barabartë e një shoqërie më të drejtë dhe më humane.
